Luisteren met Aandacht
Luisteren met Aandacht
Het Goud van deze tijd
Herken je dit? Je stort je hart uit bij een vriendin en krijgt een advies als reactie. Je wil je verhaal kwijt, gehoord worden, en de ander reageert met snelle oplossingen of een dooddoener. Goed bedoelt, maar het effect is dat je je niet erkent en gehoord voelt in je beleving.
Elkaar echt horen
Jaren geleden las ik hoe echt luisteren tot verbinding en verdieping leidt. Ik herkende het gemis ervan in mijn eigen leven en begon te zoeken. In verbindend communiceren vond ik verdiepende contacten en echte verbinding. Vanaf dat moment ben ik een bevlogen beoefenaar van verbindend communiceren.
Luisteren met aandacht kun je leren, dit kost tijd en energie. Het is een vaardigheid die enige oefening vraagt, omdat aandachtig luisteren niet onze gewoonte is.
Keer op keer merk ik hoe waardevol het is om echt gehoord te worden en om een oprecht luisterend oor te bieden. Het verdiept de relatie, zelfkennis en innerlijke verbinding. Ik geloof dat luisteren het goud is van deze tijd, iets waar we nood aan hebben en dat van grote waarde is. Een vaardigheid die ik belangrijk vind om door te geven. Om die reden schrijf ik op mijn beurt een artikel over Luisteren met aandacht.
In dit artikel
Hieronder doorloop je 11 gangbare vormen van communiceren die we allemaal gebruiken en helaas lang niet altijd helpend zijn. Voor elk daarvan bied ik een verbindend alternatief, een manier die het contact verdiept en recht doet aan ieders beleving.
Ook wordt de liefdevolle intentie van de luisteraar benoemt. Veel van deze gangbare reacties komen voort uit goede bedoelingen, vaak een verlangen of behoefte van de luisteraar.
Communicatie kompas
Heb je interesse in het communicatie kompas om te oefenen in het bewust worden van verbindende communicatie patronen. Hier vraag je deze aan.
Luisteren met aandacht in de praktijk
CORRIGEREN
Bij corrigeren ga je voorbij aan de beleving van de ander en geef je betekenis gebaseerd op je eigen beleving.
Voorbeeld corrigerende communicatie
Verteller: “Ik vond het zo rot hoe Paul gisteren reageerde, ik weet niet goed wat ik nog tegen hem kan zeggen.”
Luisteraar: “Nee, hij bedoelde het niet zo. Hij is gewoon druk.”
Verbindend alternatief
“Wat naar dat je er een rot gevoel aan over hebt gehouden, wat raakte je zo?”
“Ah, dus het voelde rot hoe Paul reageerde. Wat precies deed of zei hij dat voor jou zo rot voelde?”
Bij een vorm van corrigeren word je beleving ontkent en vervangen door hoe je het zou moeten zien. De luisteraar impliceert: dat zie je verkeerd, het zit zo!
Je kunt je voorstellen dat de verteller zich niet echt gehoord voelt. Wat hierbij een helpende reactie kan zijn is doorvragen en/of parafraseren. Je geeft erkenning aan de beleving van de verteller en toont interesse, je biedt tegelijkertijd de mogelijkheid tot verdiepen.
Liefdevolle intentie: Achter corrigerende communicatie ligt vaak een goede bedoeling, de zorg dat de ander de situatie niet goed inschat en de wens hen voor teleurstelling te behoeden door een ander perspectief aan te bieden.
Fixen
Bij Fixen of Adviseren ga je voorbij aan de beleving van de ander en bied je een oplossingen die vanuit je eigen ervaring/beleving werken.
Voorbeelden Fixende communicatie
Verteller: “Ik voel me al tijden ongelukkig in mijn werk en heb inmiddels besloten op zoek te gaan naar een ander baan, maar weet nog niet in welke hoek ik het precies wil zoeken.”
Luisteraar: “Ik ken een goede arbeidscoach, als je daar 2 gesprekken mee hebt gehad, weet je weer helemaal wat je wilt”
Verbindend alternatief
“Wat moedig dat je de knoop hebt doorgehakt om een baan te gaan zoeken die beter bij je aansluit. Ik weet dat je hier al langer mee loopt, dat is vast niet makkelijk voor je geweest, klopt dat?”
Bij een fixende en sterk oplossingsgerichte houding, kun je voorbij gaan aan de persoonlijke beleving en zoektocht en direct een praktische oplossing bieden. We leven in een quick-fix-samenleving, waar weinig tolerantie is voor het even-nog-niet-weten. Juist in deze tussentijd van twijfelen, zoeken en niet-weten kan iets moois nieuws ontstaan dat eigen is. De oplossing dient zich vaak vanzelf aan en vraagt tijd en vertrouwen.
In communicatie kun je de ander deze ruimte bieden. Samen in dit niet-weten vertoeven en nieuwsgierig zijn naar wat er gaat ontstaan. Het is dan helpend om de onzekerheid te erkennen en door te vragen.
Liefdevolle intentie: Achter oplossingsgerichte communicatie schuilt vaak de wens om het ervaren ongemak op te heffen met praktisch advies.
Opvoeden
Bij Opvoeden ga je voorbij aan de beleving van de ander, met een oordeel over diens handelen, daarbij bied je een alternatieve strategie.
Voorbeelden Opvoedende communicatie
Verteller: “Ik ben zo klaar met de herrie en agressie van mijn buurman, ik ben actief aan het zoeken naar een nieuwe woning.”
Luisteraar: “Je zou je buurman eens goed de waarheid moeten zeggen, dan hoef je daar helemaal niet weg!”
Verbindend alternatief
“Goh, ik was me er niet van bewust dat je woonsituatie zo naar is, het klinkt erg onaangenaam, klopt dat? Wat doet het met je om zo te wonen?”
In deze opvoedende houding laat de luisteraar weinig begrip en invoelend vermogen zien ten aanzien van het leed dat de verteller ervaart. In zekere zin zegt het iets als: Je pakt het ook helemaal verkeerd aan, als je je een keer laat gelden is het opgelost.
De luisteraar voelt zich bij deze opvoedende reactie waarschijnlijk niet gehoord. Een helpend alternatief kan zijn: oprecht empathisch reageren op het leed dat de verteller ervaart en doorvragen op de ervaring.
Liefdevolle intentie: Achter opvoedende communicatie kan een zorg schuilgaan voor het maken van verkeerde keuzes, in de opvoedende reactie schuilt de wens de ander te helpen om betere keuzes te maken.
Vergelijken
Bij Vergelijken haal je een situatie aan van een ander persoon of uit een ander moment en legt deze naast de huidige ervaring om er een (verzachtend)oordeel aan te verbinden. Het is een poging om pijn of ongemak te minimaliseren door het te vergelijken met een betere situatie.
Voorbeeld Vergelijkende communicatie
Verteller: “Ik schaam me voor mijn slechte prestaties op het veld gisteren.”
Luisteraar: “Og, jij bent altijd zo goed, een van de beste van de club, je zet het met de volgende match vast recht.“
Verbindend alternatief
“Ah, je voelde schaamte gisteren na de wedstrijd, hoe is dat vandaag voor je?“
In dit voorbeeld van vergelijkende communicatie ga je voorbij aan het rotgevoel dat de verteller uitspreekt en impliceert dat de persoon zich niet zo hoeft te voelen. Je hoort haar gevoel niet en moedigt aan dit gevoel weg te drukken.
Bij empathisch luisteren is het belangrijk erkenning te geven aan het gevoel dat er nu is.
Een helpend alternatief kan zijn het horen van hoe de verteller de wedstrijd gisteren beleefd heeft.
Liefdevolle intentie: Achter vergelijkende communicatie kan een zorg liggen over de behapbaarheid van het lijden van de ander en de wens dit lijden te verlichten.
Troostpraat
Bij Troostpraat ga je weg bij de beleving van de ander, vaak door middel van een dooddoener.
Voorbeeld van Troostpraat in communicatie
Verteller: “Ik was gisteren Jami, hij heeft het na 3 jaar samen uitgemaakt. Doet me zo’n verdriet.”
Luisteraar: “Tja, zo gaan die dingen, gelukkig zijn er nog meer vissen in de zee.“
Verbindend alternatief
“Nou, dat is verdrietig, kan me voorstellen dat dit hard aankomt, klopt dat?“
In dit voorbeeld troostpraat, wordt het verdriet geen recht gedaan en in plaats daarvan afgedaan met een dooddoener.
Door te sussen met een dooddoener, maak je de ander monddood. Het impliceert iets van: ‘doe niet zo moeilijk, we hebben allemaal wel eens wat.‘
De alternatieve reactie erkent het leed van de verteller en biedt openheid om meer te vertellen.
Liefdevolle intentie: Achter troostpraat kan de intentie schuilgaan het leed te sussen vanuit de behoefte het ongemakkelijke gevoel niet te hoeven voelen.
Temperen
Bij Temperen ga je voorbij aan de beleving van de ander en herkader je het zo dat je haar gevoelens (opzettelijk) afzwakt.
Voorbeelden Temperen
Verteller: “Ik ben zo teleurgesteld in mezelf. Ik heb die presentatie verpest, iedereen keek me aan en ik raakte helemaal in de war..”
Luisteraar: “Nou ja, het zal toch niet zo erg zijn geweest? Iedereen maakt wel eens fouten. Je ziet het veel zwaarder dan het is.”
Verbindend alternatief
“Je merkte je teleurstelling en moest door met de presentatie, dit maakte je ook nog verward, klopt dat? Hoe was het voor je om zo voor de groep te staan?”
In deze houding van temperen trek je de beleving van de ander in twijfel.
Het is hier passend als er een onaangename beleving is dat deze ook gehoord wordt.
Een alternatieve reactie biedt de verteller de ruimte om het onaangename gevoel en de teleurstelling er te laten zijn en zelf dieper te verkennen.
Daarmee communiceer je: “Ik hoor je en in neem je beleving serieus.’
Liefdevolle intentie: Achter temperen gaat vaak een zorg schuil voor het emotionele welzijn van de ander en de wens dit te verzachten door een ander perspectief te bieden.
Analyseren
Bij analyseren ga je voorbij aan de beleving en creëert afstand door te rationaliseren.
Voorbeelden analyserend communicatie
Verteller: “Ik voel me zo alleen sinds mijn vrienden naar het platteland verhuisd zijn. Ik mis ze echt en wil meer mensen om me heen.”
Luisteraar: “Ja, maar waar het in essentie om gaat, is dat je moeite hebt met meer alleen zijn. Dit lijkt mee een waardevolle vaardigheid om nu te leren, een kans om te groeien in je onafhankelijkheid.”
Verbindend alternatief
“ah, je voelt je meer alleen nu, is het ook eenzaam?”
In deze houding van analyseren ga je weg bij de beleving van de ander en maakt het tot een intellectueel iets.
Het is hierbij helpend om even te zijn bij het gevoel dat de verteller heeft. Ruimte te maken voor het ‘alleen’-gevoel en te ontdekken hoe deze ervaring precies is en wat het nodig heeft.
Liefdevolle intentie: Achter analyseren kan een verlangen schuilgaan aan overzicht en duiding en de wens om een leerervaring te maken uit een ongemakkelijke situatie.
Rechtvaardigen
Bij rechtvaardigen ga je voorbij aan de beleving/gevoelens van de ander om zo een eigen onzorgvuldigheid goed te praten.
Voorbeelden rechtvaardigende communicatie
Verteller: “Gisteren zei je dat je naar mijn voorstelling zou komen. Je was er niet bij, ik voelde me echt teleurgesteld.”
Luisteraar: “Maar ik had dat toch niet echt beloofd? En ik had die dag zó veel te doen. Je snapt toch dat ik niet kon komen?”
Verbindend alternatief
“Ik ben niet gekomen, dat klopt. Het was niet mijn intentie om je teleur te stellen, het raakt me dat het dit effect op je had. Ik had er graag bij geweest, door de hectiek gisterenavond is het erbij ingeschoten en ben ik vergeten dit naar je te communiceren. Dat spijt me.
Hoe is het voor je om dit te horen?”
In deze houding van rechtvaardigen kan je ongevoelig naar de beleving van de ander over komen. Het kan sterk onafhankelijk over komen. ‘Ik bepaal wat ik doe en hoe jij je daarbij voelt is je eigen verantwoordelijkheid’.
Het kan ook zijn dat je per ongeluk iets niet zo handig aanpakt en via rechtvaardigen probeert de verantwoordelijkheid hiervoor niet te nemen.
Het is hierbij helpend om eerlijk en open te communiceren en zo de verbinding te herstellen. Het onderkennen van een fout of verkeerde inschatting en het maken van excuses, maakt een hoopt goed. Door te checken hoe je woorden bij de ander aankomen bied je tegelijkertijd een opening voor verder gesprek. Op deze manier erken je dat de ander ook een mens is met gevoelens en behoeften en dat je ziet dat je handelen effect heeft op de ander.
Liefdevolle intentie: Achter rechtvaardigen schuilt vaak de behoefte om jezelf te beschermen tegen schuld of schaamte, of een behoefte om begrepen te worden.
Sympathiseren
Bij sympathiseren maak je het leed van jezelf en/of reageert vanuit eigen emotiebeleving en oordelen.
Voorbeelden rechtvaardigende communicatie
Verteller: “Vanmiddag bij mijn zus, had zij weer een veel betere dag dan ik, alles lukte haar en ik voelde me zo klein naast haar. Ik word daar onzeker van.”
Luisteraar: “Dat is vervelend, lastig voor je!”
Verbindend alternatief
“Goh, dat lijkt me lastig voor je, klopt dat?”
Sympathie tonen is een gangbare en algemeen geaccepteerde omgangsvorm.
Je voelt voor iemand, vanuit betrokkenheid of medelijden. Je duidt de beleving van de ander (vaak) vanuit jezelf.
“Ow, wat erg voor je!”
“Wat hebt meegemaakt is ook verschrikkelijk”
Het komt oprecht over en tegelijkertijd kun je aanvoelen dat dit geen prettige woorden zijn om te ontvangen. Je verliest uit het oog hoe het voor de ander kan zijn en geeft geen ruimte en erkenning aan diens beleving.
Echte erkenning is: jouw ervaring staat centraal, niet de mijne.
Hierbij bied je een helpend alternatief door je eigen beleving te toetsen aan die van de verteller. Dit kan door je gevoel/beleving kort te checken met een ‘klopt dat?’ aan het einde van je zin. Het is een open vraag waarmee je ruimte biedt om een andere beleving te delen.
Sympathie VS Empathie
Sympathie en Empathie worden in de dagelijkse praktijk vaak verward of zelfs als synoniem gebruikt. Toch is er een duidelijk verschil.
Sympathie is meer oppervlakkig je uit medelijden of betrokkenheid, maar je gaat niet echt mee in hun ervaring. Je behoudt duidelijke afstand.
Sympathie kun je tonen zonder jezelf bloot te geven, het is veiliger en vraagt minder op emotioneel niveau. Risico bij sympathiseren is dat je jezelf centreert, je eigen drama inmengt of projectie van je persoonlijke beleving op de ander.
Empathie is dieper en actiever je probeert echt te voelen wat de ander voelt. Het gaat over het erkennen van de beleving van de ander en dit willen begrijpen. Vanuit een nieuwsgierig houding probeer je dichterbij te komen.
Empathie vraagt meer van de luisteraar op emotioneel vlak, je kunt geraakt worden, grenzen kunnen vervagen en je moet je echt open stellen..
Voor veel mensen is sympathie wat ze kunnen bieden en voelt empathisch aanwezig zijn te risicovol. Het je oprecht open stellen, heeft iets kwetsbaars het vraagt om duidelijke contact met eigen grenzen en vertrouwen in je vermogen om geraakt te worden.
Empathisch luisteren kun je trainen. Binnen de beoefening van verbindende communicatie besteden we hier aandacht aan.
Liefdevolle intentie: Achter sympathiseren zit vaak de behoefte betrokkenheid en medelijden te tonen en iemand duidelijk te maken dat je voor hen voelt, voortkomend uit genegenheid.
Eigen Verhaal inbrengen
Bij je eigen verhaal inbrengen haak je aan bij de ervaring van de ander en vertelt je eigen verhaal, je verliest daarbij de focus op de ander.
Voorbeelden Eigen verhaal inbrengen in communicatie
Verteller: “Ik heb vorige week ontslag gekregen. Ik voel me waardeloos en weet niet hoe ik dit ga oplossen. Ik ben bang voor wat er nu komt.”
Luisteraar: “Oh nee, dat herken ik helemaal! Ik heb dat 4 jaar geleden meegemaakt, dat was echt een ramp voor me. Ik was maanden depressief. Uiteindelijk heb ik een compleet andere richting gekozen en eigenlijk ben ik daar nu blij om, maar het was een zware periode…”
Verbindend alternatief
“Wat naar voor je. Ik kan me voorstellen dat ontslagen worden je diep raakt, klopt dat? Hoe voel je je nu op dit moment? Wat heb je het meest nodig?”
In deze houding van je eigen verhaal inbrengen kan de ander zich ongehoord voelen, alsof hun ervaring niet uniek of belangrijk genoeg is. Het kan ook voelen als competitie, alsof jullie aan het vergelijken zijn wie het moeilijkst heeft gehad.
Als een ervaring van de ander een eigen verhaal oproept is het helpend om eerst ruimte te maken voor de beleving van de ander. Luister naar hun verhaal, de gevoelens en behoeften. Geef erkenning aan de beleving zoals deze is in dit moment. Vaak ontstaat er dan meer ruimte. Het kan zijn dat je je eigen ervaring dan kunt inbrengen op een ondersteunende en bekrachtigende manier, waarbij je de verbinding in stand houdt.
Liefdevolle intentie: Achter het inbrengen van je eigen verhaal schuilt vaak de behoefte iemand te laten weten dat je hen begrijpt en niet alleen bent, voortkomend uit empathie en het verlangen verbinding te creëren.
Vragenvuur
Bij een vragenvuur ga je voorbij aan de beleving van de ander en bevraag je hem op de mogelijke gevolgen. Dit kan het gevoel geven dat je de ander niet gelooft, of dat je twijfelt aan wat werkelijk zo is.
Voorbeelden vragenvuur in communicatie
Verteller: “Ik heb besloten om mijn baan op te zeggen. Ik voel me uitgeput en het lukt me niet me nog langer staande te houden in deze vijandige omgeving.”
Luisteraar: “Maar heb je dit echt goed overwogen? Hoe zit het met je financiën? Heb je al een ander baan op het oog? Wat zeggen je ouders hiervan? Ben je zeker dat dit niet gewoon een slecht moment is? Heb je al met je baas gesproken?”
Verbindend alternatief
“Dat klinkt als een groot besluit en het lijkt erop dat je een grens bereikt hebt, klopt dat?
Je noemt de omgeving vijandig, wat ervaar je daarin zoal?”
In deze houding van vragenvuur kan de ander het ervaren alsof hij niet vertrouwd wordt, alsof je checkt of hun verhaal wel klopt. Het kan overweldigend aanvoelen, vooral als iemand al kwetsbaar is.
Het is hierbij helpend om een vraag te stellen gericht op de beleving en deze daarmee erkenning te geven. Geef ruimte voor stilte. Door geduldig en open te vragen, laat je zien dat je de ander vertrouwt en dat je werkelijk wilt begrijpen wat er speelt.
Liefdevolle intentie: Achter een vragenvuur ligt vaak een goede bedoeling, een gevoel van bezorgdheid dat iemand een grote fout maakt en het verlangen de ander te beschermen.
Samen op weg naar meer verbinding
Veel van onze dagelijkse communicatiepatronen zijn gericht op resultaat en hebben als bijeffect dat ze de verbinding ondermijnen, ze gaan voorbij aan de werkelijke beleving van de ander. Echte luisteren, empathisch luisteren, met aandacht en nieuwsgierigheid is een vaardigheid die diepe verbinding creëert. Dit is kostbaar en zeldzaam in onze samenleving; Het goud van deze tijd.
Wil je oefenen met communiceren in verbinding? Vind je het fijn om je meer bewust te worden van hoe je communiceert en zo meer verbinding te brengen in je relaties? Het communicatie kompas kan daarbij een hulpmiddel zijn. Vraag hieronder het communicatie kompas aan en oefen met de verbindende alternatieven.
Zelf aan de slag met het Communicatie Kompas
Dit communicatie kompas biedt een overzicht van veel voorkomende interacties en een verbindend alternatief. Via de onderstaande link kun je het kompas aanvragen.
